Kapitalizm to ustrój gospodarczy, który opiera się na prywatnej własności, swobodnym obrocie dobrami i wolnej konkurencji. Nazywany jest również gospodarką wolnorynkową. Procesy gospodarcze regulowane są przede wszystkim przez popyt oraz podaż.
Główne cechy systemu kapitalistycznego
Systemy kapitalistyczne mają kilka cech charakterystycznych:
- Sposób funkcjonowania na rynku wymusza na przedsiębiorstwach walkę z konkurencją, innowacyjność.
- Istnieją tu dwie główne klasy społeczne — pracownicy oraz przedsiębiorcy (kapitaliści). Zależności pomiędzy nimi są oparte o ruch pieniędzy, dóbr oraz usług.
- Na skutek akumulacji kapitału następuje rozwój gospodarczy.
- Rozwarstwienie społeczne pomiędzy poszczególnymi warstwami — nawet jeśli sytuacja wszystkich grup się poprawia, to dysproporcja pomiędzy bogatymi a biednymi jest ogromna.
Krótka historia kapitalizmu
Rozwój idei kapitalistycznej miał miejsce w XVIII wieku. Wtedy Adam Smith opublikował pracę „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”, w której zostały opisane zasady nowoczesnej gospodarki kapitalistycznej. Erę przemysłową w XIX wieku można bez wątpienia określić erą kapitalizmu — w tym okresie system ten rozwijał się dynamicznie. Pierwsze istotne zmiany w gospodarkach kapitalistycznych przyszły wraz z czasami Wielkiego Kryzysu w latach 30. Znaczenie zaczęła zyskiwać większa rola państwa w gospodarce.
Współcześnie kapitalizm jest dominującym ustrojem gospodarczym. Jednocześnie możemy zauważyć duże rozbieżności pomiędzy krajami kapitalistycznymi i ich podejściem do wydatków socjalnych. Jednocześnie większość państw poświęca większą uwagę na wydatki socjalne niż kraje na początku ery kapitalistycznej. Wiele z tych wydatków jest finansowanych poprzez powiększanie długu publicznego lub wzrost podatków, przez co hamowany jest wzrost gospodarczy.
Krytyka kapitalizmu
Z pewnością jednym ze słynniejszych krytyków kapitalizmu był Karol Marks, który uważał ten system za niesprawiedliwy. Stworzył on pojęcie wartości dodatkowej, która jest różnicą pomiędzy wartością pracy robotnika a jego wynagrodzeniem. Według niego nieodłącznym elementem ustroju kapitalistycznego jest walka klas, która ostatecznie ma doprowadzić do rewolucji i przejścia do socjalizmu, a następnie komunizmu.
Również John Maynard Keynes krytykował kapitalizm, zwrócił on uwagę na „nowe oblicze” kapitalizmu, w którym nieskrępowany wolny rynek prowadzi do nierozsądnego wykorzystywania kapitału, co z kolei prowadzi do kryzysów. Według Keynesistów znaczenie ma m.in. stymulowanie inflacji, interwencjonizm państwowy oraz rozbudowany system ochrony socjalnej.
Kapitalizm jest także krytykowany przez alterglobalistów, którzy uważają, że kapitalizm prowadzi do tego, że jedne państwa są wyzyskiwane, a inne wyzyskujące.